Józef Golec

Józef Golec, TW, 2013, op. 948a
Józef Golec, TW, 2013, op. 948a

Józef Golec urodził się w Cieszynie, 30 marca 1935 roku, zmarł 26 sierpnia 2017 r. w Sopocie. Przez pół wieku pracował jako pedagog i wychowawca dzieci i młodzieży. Był znawcą sztuki dziecka, turystą, pasjonatem, szachistą, esperantystą, harcerzem, kolekcjonerem, badaczem dziejów Sopotu i Cieszyna, twórcą ekslibrisów, społecznikiem… W swoim życiu aktywnie działał na polu społeczno – kulturalnym, był aktywnym działaczem „Solidarności”, jest wreszcie niepospolitym twórcą ekslibrisów. Przez pierwszych dwadzieścia lat swojego życia mieszkał w Cieszynie, by w 1955 roku przenieść się na Pomorze. Zamieszkał wówczas w Sopocie, gdzie mieszka do dziś. Z Sopotem związał większość swojego życia aktywnie przyczyniając się do jego upowszechniania i pracy na rzecz miasta. Na Pomorzu rozpoczął także studia na Uniwersytecie Gdańskim, na którym ukończył kierunek pedagogiki. W latach 1965 – 1982 pełnił funkcję dyrektora Szkoły Podstawowej Nr 8 w Sopocie. Jego zasługą było m.in. wprowadzenie swojej szkoły do Międzynarodowego Zespołu Szkół Stowarzyszonych UNESCO. Zawsze był propagatorem wychowania przez sztukę i dążył do stworzenia szkoły rozwijającej pasje i talenty dzieci. Aktywizował młodzież poprzez liczne konkursy krajowe i międzynarodowe, a dziś Józef Golec może się pochwalić ponad trzystoma medalistami w międzynarodowych konkursach sztuki organizowanych dla dzieci na całym świecie. Przez dwanaście lat pełnił także funkcję radnego miasta Sopotu (1990 – 2002). Równocześnie w 1980 r. Minister Oświaty mianował go na trzy lata członkiem Kolegium Redakcyjnego miesięcznika „Nowa Szkoła“. Rok później, w 1981 roku, wziął udział w Kongresie Kultury Polskiej, gdzie prezentował wystawę „Polska współczesna w oczach jej dzieci”, za którą otrzymał liczne pochlebne recenzje i opinie. Prócz pracy społecznej, dydaktycznej i radnego, Józef Golec pracował nad publikacjami dotyczącymi Sopotu i Cieszyna. Spod jego pióra wyszły takie wartościowe publikacje, jak „Sopocki album biograficzny” (Cieszyn 2008), „Gdański ruch esperancki 1907 – 2007” (Sopot 2008), trzytomowy „Słownik biograficzny Ziemi Cieszyńskiej” (I-1993, II-1995, III-2007), „Cieszyński słownik gwarowy” (Cieszyn 1998), „Słownik biograficzny esperantystów polskich”  (Cieszyn 2010), „Patroni sopockich ulic” (Sopot 1996), „Kronika Sopotu XX wieku” (Sopot 2001), wreszcie monumentalna monografia „Dwa wieki sopockiego szkolnictwa” napisana wspólnie z Rajmundem Głembinem (Sopot 2014).

Józef Golec aktywnie zaangażował się również w rozwój polskiego ruchu esperanckiego. Zainicjował i współorganizował Muzeum Esperanckie w Polsce, które funkcjonowało w Sopocie w latach 1972 – 1979. Z jego także inicjatywy języka esperanto nauczano w sopockiej Szkole Podstawowej Nr 8 nieprzerwanie od 1967 do 1982 r. W tej szkole działał też jedyny w Polsce Dziecięcy Teatrzyk Esperancki. W latach 1973 – 1977 Józef Golec pełnił funkcję wiceprezesa Zarządu Głównego Polskiego Związku Esperantystów, a w następnych latach 1977 – 1980 był członkiem Plenum Zarządu Głównego Polskiego Związku Esperantystów.

Za swoje wybitne i niekwestionowane zasługi otrzymał liczne wyróżnienia: w 1966 roku został „Gdańszczaninem Roku 1966”, dwukrotnie wręczano mu Nagrodę Ministra Edukacji I Stopnia, w 1996 roku otrzymał nagrodę prezydenta Sopotu „Sopocka Muza”, w 1998 roku przyznano mu godność Członka Honorowego Macierzy Ziemi Cieszyńskiej oraz laur „Srebrnej Cieszynianki” (nagroda za wybitne osiągnięcia regionalne przyznawana przez Radę Miejską w Cieszynie i Samorząd Gminy Cieszyn); Józef Golec został też  Honorowym Członkiem Stowarzyszenia Miłośników Cisownicy (tytuł nadano w 2004 roku za szczególne zasługi dla Stowarzyszenia i realizowanych przez niego celów), Honorowym Obywatelem Gminy Goleszów (w 2008 r.) i Honorowym Obywatelem Miasta Cieszyna (2012), zaś w 2005 roku (wespół z siostrą Stefanią Bojdą) został laureatem Nagrody Powiatu Cieszyńskiego w Dziedzinie Kultury. Ostatnią dotychczasową nagrodą była przyznana w 2009 roku nagroda Niezależnej Fundacji Popierania Kultury Polskiej POLCUL w Australii za dokonania w dziedzinie polskiej kultury niezależnej, promocji w świecie polskiej sztuki dziecka i rodzinnego Śląska Cieszyńskiego. Józef Golec otrzymał także wiele odznaczeń: Odznaka Tysiąclecia Polski Ludowej, Srebrny Krzyż Zasługi, Złoty KrzyŻ Zasługi, Krzyż Kawalerski RP, Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski i Zasłużony Działacz Kultury.

Józef Golec parał się również kolekcjonerstwem: kolekcjonował autografy, które ze znawstwem wykorzystywał w swojej artystycznej pracy ekslibrisowej. Kolekcjonował też pocztowe datowniki esperanckie, które opublikował w katalogu wydanym z okazji 94. Światowego Kongresu Esperantystów w 2009 roku. W latach 70. XX wieku został członkiem Cieszyńskiego Klubu Hobbystów; wówczas kolekcjonował XIX. i XX-wieczne zdjęcia cieszynian.

W połowie lat 80. XX wieku, po przejściu na emeryturę, Józef Golec zaczął tworzyć ekslibrisy. Dzisiaj lista opus przekroczyła liczbę 1000 znaków książkowych. Motywy jego prac są bardzo różne, ale dominują bezsprzecznie cieszynalia, gajdziciana, ekslibrisy esperanckie i judaica. W latach 2004 – 2005, z okazji przypadającej rocznicy 700-lecia Cisownicy, Józef Golec wykonał cykl 85 ekslibrisów z motywem Jury Gajdzicy (1777-1840) oraz dla mieszkańców Cisownicy. W 2013 roku z kolei powstał cykl 63 ekslibrisów poświęconych pamięci zmarłego w 2012 r. kolekcjonera Józefa Tadeusza Czosnyki. Artysta jest twórcą pierwszych na świecie ekslibrisów koronkowych – opracowanych przez Józefa Golca, a wykonanych jako dzieła koronczarskie przez wykwalifikowane koronczarki z Świetlicy Gminnej w Cisownicy pod kierunkiem Teresy Waszut.  Oprócz tworzenia ekslibrisów, artysta opracowywał niektóre tematy ekslibrisowe. Uwagę warto zwrócić na dwa opracowania: „Ekslibris ks. Leopolda Jana Szersznika” będące pierwszym głębszym spojrzeniem na ten ekslibris, gdyż w dotychczasowej literaturze na jego temat ukazało się wiele, ale tylko lakonicznych i zdawkowych informacji. Drugą pozycją godną uwagi, ze względu na pierwszy tekst w literaturze polskiej to „Ekslibrisy Alis i Abrahama Horodyszów„, o których nikt wcześniej w Polsce nie wspominał.

Swoje ekslibrisy pokazywał na licznych wystawach indywidualnych i zbiorowych w Polsce, Danii, na Litwie i we Włoszech.

PUBLIKACJE DOTYCZĄCE JÓZEFA GOLCA

Józef Golec, Ekslibris ks. Leopolda Jana Szersznika, Sopot 1997.

Raphael Blumenfeld i Józef Golec, Judaica ze zbiorów ekslibrisów bibliotek uniwersyteckich w Tel Avivie i Jerozolimie, Sopot 1997.

Judaica w ekslibrisie. Katalog wystawy, Sopot 2001.

Józef Golec, Ekslibrisy dla Cisownicy, Sopot 2004 (druk bibliofilski)

Ekslibrisy esperanckie (esperantaj exlibrisoj) Józefa Golca. Katalog wystawy, Łódź 2008.

Józef Golec, Mirosław Zbigniew Wojalski, Polscy Żydzi – bohaterowie ekslibrisów Józefa Golca, Łódź 2009.

Henryk Kosicki, Esperanckie ekslibrisy i koronki z pracowni Józefa Golca, Sopot 2009.

Ekslibrisy judaistyczne Józefa Golca. Katalog, Łódź 2009.

Józef Golec. Sopot. Ekslibrisy. Katalog wystawy, Kraków 2009 – 2010.

Mieczysław Gulda, Józef Golec sopocki cieszynianin, Gdynia 2010.

Ekslibrisy koronkowe z pracowni Józefa Golca, oprac. Józef Golec, Sopot 2010.

Gajdziciana w ekslibrisach Józefa Golca. Katalog, Sopot 2010.

Cieszynalia. Ekslibrisy Józefa Golca. Katalog, Łódź 2011.

Witold Pieńkowski, Alfabet Józefa Golca Honorowego Obywatela Miasta Cieszyna, Cieszyn 2012.

Józef Golec, In memoriam Józef Tadeusz Czosnyka 1930 – 2012. Katalog ekslibrisów, Sopot 2013.

Ekslibrisy „koronkowe” z kolekcji Józefa Golca. Katalog wystawy,  Łódź 2013.

Józef Golec. Nye exlibriskunstnere 18, Frederikshavn 2013.

Józef Golec, Ekslibrisy Alis i Abrahama Horodyszów, Sopot 2013.

Wykaz ekslibrisów Józefa Golca zobacz tutaj

Źródła:

Witold Pieńkowski, Alfabet Józefa Golca Honorowego Obywatela Miasta Cieszyna, Cieszyn 2012.

Mieczysław Gulda, Józef Golec sopocki cieszynianin, Gdynia 2010.

Ekslibrisy koronkowe z pracowni Józefa Golca, oprac. Józef Golec, Sopot 2010.

Henryk Kosicki, Esperanckie ekslibrisy i koronki z pracowni Józefa Golca, Sopot 2009.

Ten pokaz slajdów wymaga włączonego JavaScript.