Motyw sportowy

Zbigniew Dolatowski, X2, 1963
Zbigniew Dolatowski, X2, 1963

Największy w Polsce zbiór ekslibrisów sportowych posiada dzisiaj warszawskie Muzeum Sportu i Turystyki[1], które od 1963 roku pieczętuje swój księgozbiór własnym ekslibrisem drzeworytowym wykonanym przez Zbigniewa Dolatowskiego. Kolekcja składa się głównie z darowizn, które poczynili na rzecz Muzeum żeglarz Krzysztof Baranowski (5 ekslibrisów własnych przekazanych w 1979), dziennikarz sportowy Konrad Gruda (w 1992 r. przekazał 68 ekslibrisów olimpijskich z konkursu zorganizowanego przez MKOL w Lozannie), Maria Perzyńska – Jakubowska i inni.

Trudno powiedzieć kiedy pojawiły się pierwsze ekslibrisy o motywie sportowym. Z pewnością był to już wiek dwudziesty, gdyż dopiero w tym wieku nastąpił rozwój sportu i turystyki na taką skalę, że stał się on i popularny i powszechny. Ekslibrisy sportowe służyły wówczas do oznaczania księgozbiorów tych właścicieli, którzy byli w jakiś sposób związani ze sportem, ale niekoniecznie musieli go uprawiać. Zmiany nastąpiły w latach dwudziestych XX wieku. Modne wówczas narciarstwo, turystyka górska i jazda rowerowa znalazły odzwierciedlenie w graficznych przedstawieniach na ekslibrisach. Do najwcześniejszych ekslibrisów o motywach sportowych zaliczyć należy znaki książkowe taternika Hugo Grossmana (1896-1945), architekta Jana Knothe (1912-1977) i wykładowcy Centralnego Instytutu Wychowania Fizycznego, Tadeusza Jakubowskiego (1911-1992) – wszystkie ekslibrisy pochodzą z wczesnych lat okresu dwudziestolecia międzywojennego.

Ekslibris o motywach sportowych jest dziś bardzo popularny i doczekał się kilku wystaw[2]. Uwiecznia się na nim wszelkie możliwe sporty uprawiane przez właścicieli znaków książkowych. Szczególnie licznie prezentują się sporty wodne oraz turystyka górska. Powstają także ekslibrisy dla upamiętnienia polskich sportowców, jak choćby piękne cykle sportowe Krzysztofa Kmiecia.

[1] H. Jeznak, O Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie i o ekslibrisie przyklejonym do pewnej fotografii, „Ex Bibliotheca” 2003, nr 1(9), s. 13-16.

[2] Sport i turystyka w ekslibrisie. Wystawa ze zbiorów Klemensa Raczaka, Poznań 1975; Sport w ekslibrisie. Katalog wystawy z kolekcji Alfreda Gaudy, Lipsk 1988; ekslibrisy sportowe Lwa Iwanowa z Baku z kolekcji Józefa T. Czosnyki, Sieradz 1992; Żywioł wodny, żeglarstwo i sporty wodne w ekslibrisie, Kraków 1996; Ekslibrisy olimpijskie i sportowe, Warszawa 2003.