Motyw wina i winnej latorośli

Temat winorośli pojawił się bardzo wcześnie w ekslibrisach. Można go dostrzec na najwcześniejszych znakach książkowych pochodzących z XVII i XVIII w. Temat winorośli pojawia się jako motyw ornamentacyjny oraz jako osobny artefakt symbolizujący zdrowie i dojrzałość, plenność i dobrobyt. Znacznie później, około drugiej połowy XIX w., na ekslibrisach o motywie wina i winnej latorośli widzimy już bukłaki z winem oraz narzędzia związane z uprawa winnic i wyrobem wina: prasy tokajskie do tłoczenia winogron, putnie alzackie do winobrania, kosze służące do polnych prac zbierackich itp., a także osoby w ludowych strojach winiarzy pochodzące z różnych stron świata oraz scenki rodzajowe z malowideł greckich. Inne motywy spotykane na znakach książkowych tej kategorii to naczynia do picia wina używane w różnych kulturach, jak amfory, kratery greckie, średniowieczne puchary, sarmackie kielichy i rogi do picia, niemieckie kielichy (tzw. „römery”), hiszpańskie porrony i węgierskie kulacze. Z czasem tematy ekslibrisowe rozszerzyły się o pejzaże winnic, zwłaszcza alzackich, niemieckich, węgierskich, reńskich, hiszpańskich i tokajskich; o postaci legendarne jak choćby polskiego Twardowskiego siedzącego na półksiężycu z kielichem wina w ręce, czy wesołego mnicha Falstaffa oraz patronów wina i winobrania, jak starożytny Dionizos, papież Urban I oraz św. Wincenty z Saragossy.

Najsłynniejszym kolekcjonerem ekslibrisów o tematyce wina i winnej latorośli w Europie był Norbert Lippóczy (1902-1996) z Tarnowa. O tym niezwykłym kolekcjonerze jest mowa w innej części tej strony internetowej, tu jedynie wspomnę, że swój ogromny zbiór ekslibrisów rozdzielił i podarował pomiędzy Muzeum Rolnicze w Budapeszcie i Muzeum Okręgowe w Tarnowie[1].

[1] Norbert Lippóczy: winiarz – kolekcjoner – działacz kultury, oprac. Jacek Budzik, Tarnów 1992; Szőlő és bor a kisgrafikákon (ex librisek és alkami grafikák). Katalog, Budapeszt 1972; Internationale Exlibris – Ausstellung. Wein und Rebe. aus der Sammlung Bodnar (Ungarn) und Lippóczy (Polen), Kronach 1980.