Motyw harcerski

Ekslibris o motywie harcerskim stanowi osobną działkę ekslibrisu i stosunkowo młodą kategorię zbieracką. Pierwsze kolekcje znaków książkowych o tematyce harcerskiej pojawiły się dopiero pod koniec lat 70. XX w. Jest to też jeden z nielicznych przykładów znaków książkowych wykonywanych dla ściśle określonej grupy zawodowej. Odbiorcami ekslibrisów harcerskich są bowiem wyłącznie harcerze, co nie oznacza, że ich kolekcjonowaniem zajmują się tylko oni. Największy zbiór ekslibrisów harcerskich w Polsce posiadał Józef Tadeusz Czosnyka z Wojcieszowa, nota bene harcmistrz, po nim równie liczną kolekcją o tym temacie dysponuje wrocławski kolekcjoner, Zenon Doruch. Duże zbiory ekslibrisów harcerskich polskich i węgierskich posiadał Norbert Lippóczy z Tarnowa. I Czosnyka i Lippóczy prezentowali swe zbiory na wystawach krajowych w latach osiemdziesiątych XX wieku[1]. Tematyką ekslibrisów harcerskich jest przede wszystkim lilijka i krzyż harcerski oraz atrybuty działalności i aktywności harcerskiej i skautingowej – ognisko, namiot, kuchnia polowa, zbiórki zastępów, podchody i oczywiście postacie harcerzy odzianych w mundury, a także inne specjalności, jak ekologia, jeździectwo konne, poczta harcerska, ratownictwo, sport i turystyka. Czasem spotyka się również dwa inne symbole – busolę morską oraz Krzyż Virtuti Militari, na których wzorowane są główne symbole harcerskie wymienione wyżej, tj. lilijka wzorowana na busoli (mająca wskazywać najprostszą drogę do celu) i krzyż harcerski, wzorowany na Krzyżu Virtuti Militari (odwaga, bohaterstwo). Ekslibrisy o tematyce harcerskiej były wielokrotnie prezentowane w Polsce, m.in. w Tarnowie i Warszawie (1980), Oleśnicy i Warszawie (1981) oraz Kołobrzegu (1982). Spośród wielu artystów wykonujących ekslibrisy o tej tematyce należy wymienić Czesława Kelmę (1912-1980), Ireneusza Chmurzyńskiego (ur. 1949), Tadeusza Dworzańskiego (1911-1991), Zdzisława Karpińskiego, Czesława Rodziewicza (1922-2013), Jana Ryszarda Kłossowicza (1924-2002), Wiktora Zbigniewa Langnera (1906-1985), Rajmunda Lewandowskiego (1927-1986), Wojciecha M. Nowakowskiego (1908-1977), Tadeusza Szumarskiego (ur. 1948), Tyrsusa Wenhrynowicz (1924-2002), Tadeusza Andrusiewicz (1930-2010), Jana Hasso – Agopsowicza (1915-1982), Adama Młodzianowskiego (1917-1985) i innych.

[1] Wystawa ekslibrisów harcerskich z okazji siedemdziesięciolecia harcerstwa polskiego ze zbiorów Norberta Lippóczy`ego, Tarnów 1980; Ekslibrisy harcerskie z kolekcji Józefa T. Czosnyki, Warszawa 1980; Ekslibrisy harcerskie, Oleśnica 1981; Motywy harcerskie w ekslibrisie z okazji VII Zjazdu ZHP, Warszawa 1981; Ekslibrisy harcerskie z kolekcji harcmistrza Józefa Tadeusza Czosnyki. Katalog wystawy, Warszawa 1982; Ekslibrisy harcerskie i marynistyczne, Kołobrzeg 1982.