MIĘDZYNARODOWY PRZEGLĄD EKSLIBRISU DRZEWORYTNICZEGO I LINORYTNICZEGO IM. PAWŁA STELLERA, KATOWICE (1992 – nadal)

Konkurs, organizowany przez Bibliotekę Śląską w Katowicach, przeznaczony jest wyłącznie dla promowania twórców wykonujących ekslibrisy w dwóch technikach – drzeworycie i linorycie. Zasadniczym jego celem jest także popularyzowanie i kultywowanie tych dwóch najstarszych technik graficznych. To stwarza z katowickiego Przeglądu wyjątkową imprezę na skalę światową, gdyż nie organizuje się na świecie konkursów i przeglądów zawężonych do konkretnych technik (wyjątkiem – poza Katowicami – jest jeszcze Biennale Ekslibrisu organizowane przez belgijskie Centrum Ekslibrisu w Sint Niklaas). Zawężenie konkursu do takich wymogów wzięło się z chęci uhonorowania katowickiego artysty, Pawła Stellera (1895-1974), zwanego przez powojennych krytyków „śląskim Skoczylasem”.

Konkurs zapoczątkowany został w 1992 roku przez Wojewódzką Bibliotekę Publiczną w Katowicach. W konkursie zawsze mogli brać udział zarówno artyści profesjonalni, jak i nieprofesjonalni z całego świata. Ich nadesłane prace powiększają kolekcję ekslibrisu współczesnego w Bibliotece Śląskiej. Druga edycja konkursu odbyła się cztery lata później, w 1996 roku. Podjęto wówczas decyzję o cyklicznym organizowaniu ekspozycji, która miała się stać początkowo kwadriennale. Przypadający na rok 2000 termin kolejnego konkursu musiał jednak zostać przesunięty ze względów finansowych i reorganizacyjnych, w wyniku których Wojewódzka Biblioteka Publiczna włączona została w skład Biblioteki Śląskiej. Ta ostatnia przejęła z kolei inicjatywę organizacyjną cyklu przeglądu i przy wsparciu miasta, zorganizowała w 2001 roku kolejny, trzeci, przegląd ekslibrisu drzeworytniczego i linorytniczego. Prace na ten konkurs nadesłało wówczas z 24 krajów świata, a do wystawy z aż 800 ekslibrisów zakwalifikowano 499 wykonanych przez 125 grafików z 23 krajów. Pierwsze międzynarodowe Jury tworzyli w 2001 r.: prof. Jan Szmatloch (ur. 1950; artysta grafik, przewodniczący Jury), prof. Pavel Hlavaty (ur. 1943; artysta grafik, Czechy), Ilona Nowak (komisarz przeglądu i sekretarz Jury), dr Aleksander Pethe (kierownik Działu Promocji i Wydawnictw Biblioteki Śląskiej), Henryk Pyka (duchowny, dyrektor Muzeum Archidiecezjalnego w Katowicach), Tadeusz Michał Siara (ur. 1941; artysta grafik), Magdalena Skóra (wicedyrektor Biblioteki Śląskiej) oraz Stefan Steller (ur. w 1926 r.; syn Pawła Stellera, warszawianin, członek honorowy Jury). W konkursie przyznawane są nagrody za najlepsze prace i wyróżnienia honorowe oraz nagrody specjalne – Nagroda Dyrektora Biblioteki Śląskiej, Wyróżnienie Muzeum Archidiecezjalnego w Katowicach i Wyróżnienie Towarzystwa Przyjaciół Książki Oddziału Śląskiego w Katowicach. Ponadto każdy z laureatów otrzymuje pamiątkowy medal im. Pawła Stellera według projektu wybitnego rzeźbiarza i medaliera, Leszka Wieluńskiego (1955-2006).

Kolejne Przeglądy odbyły się w latach 2004 (IV), 2006 (V), 2008 (VI), 2010 (VII),  2012 (VIII), 2014 (IX) i 2017 (X). W tych latach zmieniał się skład Jury, które tworzyli oprócz wymienionych wyżej także m.in. prof. Michał Kliś (rektor ASP w Katowicach), prof. Jan Malicki (dyrektor Biblioteki Śląskiej), Jan Sakwerda (historyk sztuki, kustosz Muzeum Sztuki Medalierskiej we Wrocławiu), Magdalena Skora, Ewa Paździor i Małgorzata Sznicer (bibliotekarze z Biblioteki Śląskiej) oraz Mieczysław Bieleń (warszawski kolekcjoner).

 

 ◊

Oprac. na podstawie: Tomasz Suma, Ekslibrisowa Pasja. Sztuka, prywatne kolekcjonerstwo i badania ekslibrisu w Polsce od XIX wieku do współczesności, Warszawa 2014 (e-book)