X MIĘDZYNARODOWY KONGRES EKSLIBRISU, KRAKÓW (1964)

Szczególne znaczenie dla popularyzacji ekslibrisu ma międzynarodowa organizacja zrzeszająca towarzystwa i miłośników znaku książkowego z całego świata – Fédération Internationale des Sociétés d’Amateurs d’Ex-libris (FISAE). Należą do niej zarówno osoby prywatne (artyści i kolekcjonerzy), jak też i instytucje (koła miłośników ekslibrisu, biblioteki, muzea). Projekt narodzin FISAE powstał w 1950 roku w Como. Od tamtej pory Federacja organizuje międzynarodowe kongresy ekslibrisu, na których prezentuje się dorobek ekslibrisowy, ale i także omawia sprawy organizacji i popularyzacji znaku książkowego. Jednakże konkretny projekt organizacji z nazwą Federacji przedstawiono dopiero w 1962 roku podczas IX Kongresu w Paryżu. Projekt statutu Federacji przygotowało trzech kolekcjonerów ekslibrisu: Gianni Mantero z Włoch, Carlo Chiesa ze Szwajcarii oraz Tadeusz Przypkowski z Polski, zaś jego prezentacja i ewentualne przyjęcie miały się odbyć na kolejnym, dziesiątym Kongresie. Został on zorganizowany w dniach 10-13 września 1964 roku w Krakowie. Przygotowano go nadzwyczaj starannie i połączono z obchodami 600-lecia Uniwersytetu Jagiellońskiego. W Kongresie wzięło udział ponad 60 osób z Austrii, Wielkiej Brytanii, Czechosłowacji, Francji, Belgii, Hiszpanii, Danii, Holandii, NRD i RFN, Szwajcarii, Włoch, USA, Węgier i ZSRR oraz kilkaset z Polski. Kongres ten różnił się od pozostałych tym, że mogli w nim uczestniczyć nie tylko członkowie FISAE, ale też wszyscy zainteresowani tematyką zjazdu. Stąd taka niespotykana ani wcześniej, ani później liczba uczestników. Oficjalnym organizatorem X Kongresu FISAE było Koło Miłośników Ekslibrisów w Warszawie. Program Kongresu przewidywał prezentację aż czterech wystaw: „Biennale Malborskie” w Pałacu Sztuki, „Wystawa Ekslibrisów Współczesnych” w Galerii Krzysztofory, „Wystawa Polskiego Ekslibrisu XVI-XVII wieku” w Bibliotece Jagiellońskiej oraz „Superexlibris Polski” w Muzeum Czapskich. Kongres stał się kamieniem węgielnym pod nową organizację. Przyjęto na nim bowiem tymczasowy statut i powołano do działalności Federację FISAE. Prace nad statutem trwały jeszcze do następnego Zjazdu i dopiero w 1966 roku zapadła ostateczna decyzja o utworzeniu Fédération Internationale des Sociétés d’Amateurs d’Ex-libris (28 VII 1966).

Uczestnicy krakowskiego Kongresu mogli zapoznać się z najnowszą grafika ekslibrisową, poznać interesującą historię znaku książkowego, a nade wszystko zdobyć praktyczną wiedzę na temat współczesnego kolekcjonerstwa małej grafiki. Kongres ten przyczynił się do promocji nie tylko ekslibrisu w skali globalnej, ale też mikroświata polskiego. Cecylia Duninowa, relacjonująca obrady Kongresu, podkreśliła, że „przyjemnie stwierdzić, że obok włoskich, plansze polskie należały do czołówki ekspozycji” w Galerii Krzysztofory, zaś w Pałacu Sztuki prezentowano wyłącznie polski ekslibris. Tradycyjnie Kongresowi towarzyszyły liczne wydawnictwa. Głównie były to teki ekslibrisowe promujące twórców poszczególnych państw – teka polska, węgierska, francuska, włoska i niemiecka. Prawdziwie bibliofilskie były także wszelkie akcydensy – zawiadomienia, zaproszenia, menu i karty uczestnictwa. Kongres stał się także doskonałą okazją do promocji indywidualnych artystów, którzy prezentowali wiele swoich prac. Na Kongresie podziękowano także organizatorom wręczając im pamiątkowe medale, które otrzymał Stefan Kotarski, Tadeusz Przypkowski i Stefan Balcewicz.

 ◊

Oprac. na podstawie: Tomasz Suma, Ekslibrisowa Pasja. Sztuka, prywatne kolekcjonerstwo i badania ekslibrisu w Polsce od XIX wieku do współczesności, Warszawa 2014 (e-book)