Reychman Kazimierz

 

Biogram: ur. 1.02.1882 w Warszawie, zm. 16.08.1936 tamże, dyplomata, heraldyk, handlowiec, kolekcjoner ekslibrisów, książek i opraw, ekslibrisoznawca i bibliofil. Wykształcenie wyższe zdobywał w Belgii najpierw w Liege (dyplom 1906, Ecole des Hautes Etudes Commerciales et Consulaires), później w Brukseli (Universitas Libre). Jego pasją była genealogia i historia. Od 1913 r. przebywał na placówkach dyplomatycznych w Ameryce Południowej. W 1914 r. zgłosił się jako ochotnik do Armii Polskiej we Francji; został zwolniony jako inwalida wojenny (stracił nogę). Od 1919 r. do 1923 r. ponownie służy w placówkach dyplomatycznych jako wicekonsul w Buenos Aires (Argentyna), Rio de Janeiro (Brazylia). W 1924 r. współzałożył Towarzystwo Miłośników ekslibrisu w Warszawie, był także członkiem Towarzystwa Bibliofilów Polskich w Warszawie (1932-1936) i Towarzystwa Przyjaciół Książki w Paryżu (1930-1936). Drukiem ogłosił szereg prac z historii ekslibrisu i bibliotek. Niezależny finansowo. Zebrał pokaźną bibliotekę z zakresu ekslibrisu i historii bibliotek, którą następnie sprzedał Bibliotece Ordynacji Krasińskich w Warszawie. Był autorem licznych artykułów z zakresu ekslibrisoznawstwa zamieszczanych w polskich i francuskich czasopismach.

Czas trwania kolekcji: ? – 1913  i po 1918 – 1939

Charakterystyka kolekcji: Pierwsza kolekcja Reychmana, jedna z największych w kraju, tworzona była dzięki licznym zakupom i wymianie ze znanymi kolekcjonerami, jak Wiktor Wittyg, Kazimierz Jasiulaniec, Gustaw Soubisie – Bisier, Michał Fedorowski, Maksymilian Borkowski, Leopold Méyet. Zbiór obejmował ekslibrisy od XVI w. do współczesnych. W 1913 r. Reychman sprzedał za pośrednictwem Antykwarni Warszawskiej swój pierwszy zbiór Roży z Branickich Tyszkiewiczowej z Czerwonego Dworu pod Kownem. Drugą kolekcję zaczął tworzyć od 1919 r. przebywając na placówce dyplomatycznej w Ameryce Południowej. W 1920 r. zakupił zbiór po Wiktorze Wittygu, a w następnych latach po Aleksandrze Prusiewiczu z Kamieńca Podolskiego, ks. Ludwiku Zalewskim w Lublinie, Albercie Jolowiczu z Poznania (przed 1922), część zbioru ekslibrisów polskich od Pawła Ettingera w Moskwie i inne. W ten sposób powstał drugi zbiór Reychmana, liczący ponad 6.000 eksponatów, w tym ok. 2.000 z XVI-XVIII w., w tym ekslibrisy królów polskich i ich dzieci oraz superekslibrisy, ekslibrisy gdańskie i pieczątki biblioteczne. Zbiór był starannie przechowywany i opisany. Ten zbiór zakupiła w całości po jego śmierci warszawska kolekcjonerka Zofia Landau (1937), która zbioru jednak nie powiększała. Zbiór uległ następnie rozproszeniu w czasie II wojny światowej. Dwa zachowane fragmenty jego kolekcji zakupione zostały w 1948 r. przez Andrzeja Ryszkiewicza (część ekslibrisów dawnych i królów polskich, obecnie w zbiorach Zbigniewa Zarywskiego) oraz Adam Łysakowski dla Państwowego Instytutu Książki (ekslibrisy rosyjskie i pieczątki biblioteczne; obecnie w Bibliotece Narodowej).

Ekslibrisy własne wykonali dla niego: Feliks Jabłczyński (4), Karol Mondral,

Lokalizacja kolekcji: Warszawa

Losy kolekcji: pierwszą kolekcję Reychman sprzedał w 1913 roku za pośrednictwem Antykwarni Warszawskiej Roży z Branickich Tyszkiewiczowej z Czerwonego Dworu pod Kownem. Drugi zbiór zakupiła w całości po śmierci Reychmana warszawska kolekcjonerka Zofia Landau (1937), która zbioru jednak nie powiększała. Zbiór ten uległ następnie rozproszeniu w czasie II wojny światowej. Dwa zachowane fragmenty jego kolekcji zakupione zostały w 1948 r. przez Andrzeja Ryszkiewicza (część ekslibrisów dawnych i królów polskich, obecnie w zbiorach Zbigniewa Zarywskiego) oraz Adam Łysakowski dla Państwowego Instytutu Książki (ekslibrisy rosyjskie i pieczątki biblioteczne; obecnie w Bibliotece Narodowej).

Dzieła sztuki i przedmioty kolekcjonowane: ekslibrisy, książki, zabytkowe oprawy

Bibliografia: E. Chwalewik, Zbiory polskie. Archiwa, biblioteki, gabinety, galerie, muzea i inne zbiory pamiątek przeszłości w ojczyźnie i na obczyźnie, t. 2, Warszawa – Kraków 1927, s. 420; S. Łoza, Śp. Kazimierz Reychman, „Herold” 1936, z. 3, s. 158; E. Chwalewik, Wojenne straty polskich zbiorów exlibrisów, Wrocław 1949, s. 6-7; Encyklopedia wiedzy o książce, Wrocław 1971, szp. 2047; Słownik pracowników książki polskiej, Warszawa – Łódź 1972, s. 752; B. Koc, Reychman Kazimierz [w:] PSB, t. 31, Wrocław 1988, s. 213 [tu: literatura]; A. Ryszkiewicz, Kazimierz Reychman (1882 – 1936), „Art & Business” 1999, nr 4, s. 22-23.

Karol Mondral, P1, r.n.
Karol Mondral, C2, r.n.