Antoni Około – Kułak

 

Biogram: ur. 31.03.1883 w Budogoszczy (gub. mohylewska), zm. 2.07.1940 w Sachsenhausen-Oranienburg, kolekcjoner ekslibrisów, zamordowany w Dachau. Absolwent Metropolitarnego Seminarium w Petersburgu oraz Akademii Duchownej tamże (1906). Pracował jako wikariusz w parafii w Zahacie na Łotwie, Smoleńsku, Pskowie i parafii św. Stanisława w Petersburgu. W 1908 został mianowany rektorem, a następnie proboszczem kościoła św. Kazimierza za Newską Rogatką. W 1911 władze carskie pozbawiły go piastowanych stanowisk i skazały na 6 miesięcy twierdzy za niedozwoloną propagandę katolicyzmu. W 1913-1914 odbył studia w Rzymie, zakończone doktoratem z prawa kanonicznego w Collegium Angelicum. W 1915 powrócił do Petersburga i został proboszczem parafii św. Bonifacego. W 1916 otrzymał nominację na proboszcza, a dwa lata później także dziekana w Smoleńsku. Zagrożony uwięzieniem i rozstrzelaniem za współpracę z wojskowymi władzami polskimi w Mohylewie, udał się do Polski i w 1920 r. osiadł w Warszawie. Miał tytuł prałata papieskiego i prałata kapituły mohylewskiej. Odznaczony Orderem Polonia Restituta. Aresztowany w Warszawie 30.03.1940 przez gestapo, osadzony na Pawiaku, a następnie przewieziony do KL Sachsenhausen-Oranienburg, gdzie zmarł. Opublikował kilkadziesiąt artykułów i kilka cennych pod względem historycznym broszur dotyczących Kościoła katolickiego w Rosji i ZSRR.

Czas trwania kolekcji: po 1920 – 1940

Charakterystyka kolekcji: kolekcja ekslibrisów liczyła ponad 4000 ekslibrisów polskich i z Polską związanych.

Ekslibrisy własne: Posiadał ponad 30 ekslibrisów, z których większość wklejał do książek, a wykonanych przez: Zofia Fijałkowska, Eugenia Greinertówna, Henryk Gaczyński, Wojciech Kossak, Stanisław Kuglin, Józef Maciak, Hipolit Polański, Paweł Steller, Kazimierz Wiszniewski, Maria Zabłocka, Stanisław Zgaiński,

Lokalizacja kolekcji: Warszawa

Losy kolekcji: Kolekcja zaginęła w czasie wojny.

Dzieła sztuki i przedmioty kolekcjonowane: ekslibrisy

Bibliografia: E. Chwalewik, Wojenne straty exlibrisów polskich, Wrocław 1949, s. 8; http://www.kul.pl/dzwonkowski/o.html [dostęp: 20.11.2010].


 

Źródła:

1) MARTYROLOGIUM: Losy duchowieństwa katolickiego w ZSRR 1917-1939

http://www.kul.pl/dzwonkowski/o.html [dostęp: 30.11.2012].

 Około-Kułak Antoni (ur. 1883, święcenia kapł. 1906, zm. 1940). Ur. 31.03 w Budogoszczy w gub. mohylewskiej. Należał do archidiec. mohylewskiej. W Petersburgu ukończył metropolitalne seminarium duch., a nast. Akademię Duch. Po święceniach kapł. (27.05.1906) pracował kolejno jako wikariusz w parafiach: Zahacie na Łotwie, Smoleńsk, Psków i par. św. Stanisława w Petersburgu. W 1908 został mianowany rektorem, a nast. proboszczem kościoła św. Kazimierza za Newską Rogatką. W grudniu 1911 został przez władze carskie pozbawiony piastowanych stanowisk i skazany na 6 miesięcy twierdzy za niedozwoloną propagandę katolicyzmu w wydawanym przez niego piśmie „Wiera i Żizń”. Karę odbył w b. klasztorze dominikańskim w Agłonie na Łotwie. W 1913 wyjechał na studia do Rzymu, gdzie w Collegium Angelicum zdobył doktorat z prawa kanonicznego. Wrócił do Petersburga w 1915 i został mianowany proboszczem par. św. Bonifacego. W 1916 brał udział w pracy społ. jako wiceprezes piotrogrodzkiego Towarzystwa Pomocy Ofiarom Wojny. Kierował w nim biurem pracy, zapomóg, wydziałem paszportowym, poszukiwaniem zaginionych i korespondencją z zagranicą. W październiku 1916 otrzymał nominację na proboszcza, a dwa lata późn. także dziekana w Smoleńsku (w 1917 parafia liczyła 8 tys. wiernych). Zagrożony uwięzieniem i rozstrzelaniem za współpracę z wojskowymi władzami pol. w Mohylewie, udał się do Polski. Na początku lat dwudziestych został przez przebywającego na wygnaniu w Warszawie metropolitę mohylewskiego, abpa Edwarda Roppa (zob. biogram), mianowany jego wikariuszem gen. Zorganizował Sekretariat Arcybiskupa Mohylewskiego (istniał przy ul. Mazowieckiej 11/31 w Warszawie do grudnia 1931) oraz sąd metropolitalny pierwszej i drugiej instancji, którego był oficjałem (1921-1931). W latach 1923-1932 wydawał w Warszawie bardzo ważny źródłowo „Elenchus cleri et eccesiarum archidioecesis mohyloviensis in Russiam”, a od 1.04.1931 „Komunikat Urzędowy Sekretariatu Arcybiskupa Metropolity Mohylewskiego” (wydanie na powielaczu). W latach dwudziestych był wiceprzew. Stowarzyszenia Pomocy Głodującym w Rosji i prowadził starania o uwolnienie więzionych w ZSSR księży kat. i zakonnic obrz. wsch. Na ten temat korespondował z przebywającym w Rzymie ks. Włodimirem Abrikosowem (zob. biogram). Do końca lat dwudziestych prowadził ożywioną działalność publicystyczną na łamach różnych czasopism kat., poświęconą sytuacji i prześladowaniom Kościoła kat. w ZSSR, śledzoną pilnie przez GPU. Jego broszura pt. Misja Polski na Wschodzie dawniej, obecnie, i w przyszłości (Wąbrzeźno 1926) wywołała ostry atak prasy sow. Sowiecki prokurator gen. w Moskwie, P. Katanjan, opublikował komentujący tę broszurę artykuł pt. Krzyż i mauzer („Izwiestija CIK”, 31.01.1929), mówiący o antysow. działalności księży pol. w ZSSR, co było przygotowaniem do licznych aresztowań duchowieństwa kat. pod koniec 1929 i w styczniu 1930. Konsulat RP w Leningradzie w liście z 6.02.1929 do Poselstwa Pol. w Moskwie przekazywał prośbę księży z Leningradu o przyhamowanie do minimum wystąpień ks. Około-Kułaka [3: syg. 80, k. 208]. Zajmował się także duszpasterstwem katolickiej inteligencji ros. w Polsce i wydawał dla niej miesięcznik „Kitieź”. Miał tytuł prałata pap. i prałata kapituły mohylewskiej. Odznaczony Orderem Polonia Restituta. Aresztowany w Warszawie 30.03.1940 przez gestapo, został osadzony na Pawiaku, a nast. przewieziony do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen-Oranienburg, gdzie zm. 2.07.1940. Opublikował kilkadziesiąt artykułów i kilka cennych pod względem historycznym broszur dotyczących Kościoła kat. w Rosji i ZSSR.

Źródła: Archiwum Akt Nowych, Akta Ambasady RP w Moskwie, syg. 70, k. 208; Schematyzm archidiecezji mohylewskiej 1917, 1923-1932; [Do 1917 r. schematyzmy zawierały dane dotyczące także diecezji mińskiej: ElenchusArchidioecesis Mohiloviensi nec non pro Dioecesi Minscensi … 1884-1917; Directorium Divini Officii et Missarum pro Archidioecesi Mohyloviensi in Annum Domini 1923; Elenchus Archidioecesis Mohiloviensis in Russia in diem 1 Januarii 1925, Varsoviae 1925; toż in diem 1 Januarii 1926; toż in diem 1 Januarii 1927; toż in diem 1 Januarii 1928; toż in diem 1 Januarii 1929; toż in diem 1 Januarii 1930; toż in diem 1 Januarii 1931; toż in diem 5 Decembris 1932, Varsoviae 1932.]; Ks. A. O k o ł o – K u ł a k, Bolszewizm a religia, Warszawa 1923, nakładem Ligi Antybolszewickiej. ; Ks. A. O k o ł o – K u ł a k, Kościół w Rosji dawniej, obecnie i w przyszłości, Kraków 1928. ; „Przegląd Katolicki” (Warszawa) 1923, nr 5 i 6; 1929, nr 24 s. 367. ; A. W e n g e r, Rome et Moscou 1900-1950, Paris 1987; J. J. Z a t k o, Descent into Darkness. The Destruction of the Roman Catholic Church in Russia 1917-1923, The University of Notre Dame Press 1965; Schematyzmy archidiecezji warszawskiej z lat 1924-1939; Biblioteka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, rkp 773, k. 178-187; T. K r a h e l, Około-Kułak Antoni ks., [w:] Słownik polskich teologów katolickich 1918-1981, pod red. L. Grzebienia TJ, Warszawa 1983 (tamże bibliografia); T. Górski, PSB, t. 23; „Wiadomości Archidiecezji Warszawskiej” 1946; „Wiadomości Archidiecezji Warszawskiej”, 1935, nr 1, s. 61-74. W tym: Mowa żałobna Kard. Aleksandra Kakowskiego w czasie nabożeństwa żałobnego w Domu Sióstr Nazaretanek w Rabce za duszę ś. p. Biskupa Antoniego Maleckiego; Mowa na pogrzebie ś.p. ks. bpa Antoniego Maleckiego ks. prał. Kazimierza Naskręckiego w Archikatedrze św. Jana w Warszawie 21.01.1935; ks. S. W e s o ł o w s k i, Z mojego pobytu nad Newą. Wspomnienie ku czci ś.p. Biskupa Antoniego Maleckiego. Por. także: J. U [r b a n], Ś.p. Biskup Antoni Malecki, „Oriens” (Kraków), 1935, s. 20-22; ks. A. W ó j c i c k i, Zakłady wychowawcze ks. Maleckiego w Piotrogrodzie, Polski Kalendarz Piotrogrodzki 1916, s. 158- -162; list dr Danuty Sadkowskiej z Krakowa do autora z 30.05.1994 oraz otrzymane od niej materiały dotyczące osoby bpa Maleckiego, przesłane z Sankt Petersburga; Biblioteka Polska w Londynie. Teki Bolesława Boym-Szcześniaka, rkp. Syg. 666/49: Materiały bez paginacji, dotyczące abpa J. Cieplaka i księży archidiecezji mohylewskiej w latach dwudziestych; Ks. dr A. O k o ł o – K u ł a k, Misja Polski na Wschodzie, Wąbrzeźno 1926.