Marian Gumowski

 

Biogram: ur. 30.09.1881 w Krościenku nad Dunajcem, zm. 1.10.1974 w Toruniu;, historyk i wybitny numizmatyk, organizator Gabinetu Numizmatycznego Muzeum Narodowego w Krakowie (przed 1939), po wojnie profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W latach 1909-1919 redaktor czasopisma „Wiadomości Numizmatyczno – Archeologiczne”. Członek Komisji Rewindykacyjnej dzieł sztuki odzyskiwanych ze Związku Radzieckiego w latach 1924-1925. Był autorem około 400 publikacji o tematyce heraldycznej, numizmatycznej, sfragistycznej oraz z zakresu historii i historii sztuki. W latach 1919-1932 dyrektor Muzeum Wielkopolskiego w Poznaniu.

Czas trwania kolekcji: przed 1939 – 1974

Charakterystyka kolekcji: kolekcja ekslibrisów zbierana była dwukrotnie – przed i po wojnie. Kolekcja przedwojenna, krakowska, liczyła około 3000 eksponatów ekslibrisów polskich, obcych oraz dawnych; w styczniu 1940 roku została skonfiskowana przez Niemców i wywieziona do Warszawy. Po 1945 roku, po przeniesieniu się do Torunia, Gumowski zaczął kolekcjonować od nowa i zebrał ponad 4000 ekslibrisów polskich.

Ekslibrisy własne wykonali dla niego: Jan Gumowski

Lokalizacja kolekcji: Kraków (do 1940), Toruń (1945-1974)

Losy kolekcji: pierwsza kolekcja ekslibrisów, przedwojenna, krakowska, w styczniu 1940 roku została skonfiskowana przez Niemców i wywieziona do Warszawy. Po 1945 roku, po przeniesieniu się do Torunia, Gumowski zaczął kolekcjonować od nowa. Po śmierci M. Gumowskiego kolekcja (licząca około 3100 eksponatów; 95% polskich, 5% rosyjskich i niemieckich) znalazła się w Jędrzejowie, w zbiorze Przypkowskich, którzy w 1987 roku sprzedali ją kolekcjonerowi w Kanadzie. Kolekcja Gumowskiego znajduje się tam do dziś.

Dzieła sztuki i przedmioty kolekcjonowane: ekslibrisy, monety

Bibliografia: „Exlibris” 1920, z. 3, s. 91; M. Gumowski, Moje zbiory biblioteczne, Bydgoszcz 1931; Tenże, Prywatne straty kulturalne 1939-1945. Zbiory Mariana Gumowskiego, „Tygodnik Warszawski” 1946, nr 23(30), s. 7; E. Chwalewik, Wojenne straty polskich zbiorów exlibrisów, Wrocław 1949, s. 10; M. Gumowski, Wspomnienia numizmatyka, Kraków 1965; http://nbportal.pl [dostęp: 3.11.2010]; http://nukat.edu.pl [dostęp: 15.10.2010]. Materiały nadesłane przez prywatnego kolekcjonera (2021). 

Tadeusz Przypkowski, X3 col., 1951
Tadeusz Przypkowski, X3 col., 1951

Źródła:

Z Wikipedii:

Marian Gumowski (ur. 30 września 1881 w Krościenku nad Dunajcem, zm. 1 października 1974 w Toruniu) – polski numizmatyk i historyk.

Życiorys

Był synem Franciszka (znanego, długoletniego lekarza w Krościenku nad Dunajcem i Szczawnicy) i Józefiny ze Stehrów[1]. Uczęszczał do gimnazjów w Jaśle i Tarnowie, maturę zdał w Gimnazjum św. Anny w Krakowie w 1899 roku. Studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim (jego wykładowcami byli m.in. Franciszek Piekosiński i Stanisław Krzyżanowski), a także w Monachium i we Włoszech. W 1909 roku uzyskał stopień doktora pod opieką Stanisława Krzyżanowskiego. Tematem jego rozprawy doktorskiej była Grzywna i moneta piastowska. W 1913 roku uzyskał na Uniwersytecie Jagiellońskim habilitację z numizmatyki, na podstawie rozprawy Moneta złota w Polsce średniowiecznej, rozszerzoną na historię starożytną. W latach 1899-1916 pracował przy zbiorach numizmatycznych Andrzeja Potockiego. W latach 1903-1919 kierował Muzeum Czapskich w Krakowie. W okresie 1919-1932 był dyrektorem Muzeum Wielkopolskiego w Poznaniu. Pracował na Uniwersytecie Jagiellońskim (1909-1919) i Uniwersytecie Poznańskim (1920-1930). W okresie 1908-1919 był redaktorem czasopisma Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne. W okresie przedwojennym był członkiem m.in.: Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Państwowej Rady Sztuki (od 1922 r.), Komisji Rewindykacyjnej do odbioru dzieł sztuki z Rosji (1924-1925). Po II wojnie światowej został zatrudniony na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. W 1946 roku otrzymał tytuł profesora. W 1960 roku przeszedł na emeryturę. Był autorem około 400 publikacji z dziedziny heraldyki, numizmatyki, sfragistyki, historii i sztuki. Kolekcjonował także ekslibrisy, których zgromadził około 4 000. Cały jego zbiór ekslibrisów zaginął w 1939 roku. Zmarł w 1974 roku w Toruniu, pochowany został na Cmentarzu św. Jerzego w Toruniu.

Główne publikacje

  • Medale Jagiellonów (1906)
  • Moneta złota w Polsce średniowiecznej (1912)
  • Medale Stefana Batorego (1913)
  • Podręcznik numizmatyki polskiej (Kraków, 1914)
  • Pieczęcie królów polskich (Kraków, 1919)
  • Monety polskie (1924, 1925)
  • Medale Zygmunta III (1924)
  • Pieczęcie i herby miast wielkopolskich (Poznań, 1932)
  • Herby miast litewskich (1935)
  • Herby miast województwa warszawskiego (1936-1937)
  • Mennica Bydgoska (Gdańsk, 1950)
  • Najstarsze pieczęcie miast polskich XIII-XIV w. (Toruń, 1960)
  • Sfragistyka (współautor, Warszawa, 1960)
  • Wspomnienia numizmatyka (Kraków, 1965)
  • Handbuch der polnischen Siegelkunde (Graz, 1966).

Życie prywatne

Marian Gumowski ożenił się w 1909 roku z Elizą Barańską[1]. Jego brat, Jan Kanty Gumowski (1883-1946) był znanym malarzem i grafikiem.

Przypisy

  1. 1,1 Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.

Bibliografia

  • Sławomir Kalembka (red.): Pracownicy nauki i dydaktyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 1945-2004. Materiały do biografii. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2006, s. 259-260. ISBN 83-231-1988-0.