Paweł Ettinger

 

Biogram: ur. 10.10.1866 w Lublinie, zm. 15.09.1948 w Moskwie, kolekcjoner ekslibrisów i książek, jeden z pierwszych na świecie kolekcjonerów plakatu (jego zbiór odkryto w 2012 roku w Muzeum Puszkina w Moskwie), ekslibrisoznawca, bibliolog i historyk sztuki. Wykształcenie wyższe, dyplom w Instytucie Politechnicznym w Rydze (1887). W 1889 r. wyjechał do Moskwy i tam zamieszkał do końca życia. Prowadził badania nad historią grafiki. Szczególnie zasłużył się w propagowaniu polskiej sztuki w społeczeństwie rosyjskim oraz nawiązywaniu wzajemnych kontaktów polsko-rosyjskich kolekcjonerów. Jego ogromna biblioteka licząca prawie 11.000 tomów składała się z książek głównie dotyczących polskiej literatury, sztuki, zdobnictwa książek i ekslibrisu. Autor licznych artykułów i haseł encyklopedycznych z historii sztuki polskiej oraz ekslibrisoznawstwa, zamieszczanych w wydawnictwach polskich, rosyjskich, czeskich, niemieckich i francuskich. Odznaczony Orderem Białego Kruka (1956).

Czas trwania kolekcji: przełom XIX i XX w. – 1948

Charakterystyka kolekcji: zbiór ekslibrisów liczący 5535 eksponatów gromadził przez kilkadziesiąt lat. Kolekcja obejmowała ekslibrisy dawne (do XVIII w.) oraz z XIX i XX w. artystów polskich oraz obcych (głównie rosyjskich, europejskich i amerykańskich), a także liczne polonica.

Ekslibrisy własne wykonali dla niego: Edgar Norwerth, Leonid Pasternak

Lokalizacja kolekcji: Moskwa

Losy kolekcji: Część zbioru sprzedał Kazimierzowi Reychmanowi na początku lat 20. XX w., zapewne by wesprzeć jego starania gromadzenia drugiej kolekcji ekslibrisów. Po jego śmierci cała kolekcja trafiła do Muzeum Sztuk Pięknych w Moskwie. Ettinger posiadał około 30 ekslibrisów własnych wykonanych przez grafików polskich i rosyjskich.

Dzieła sztuki i przedmioty kolekcjonowane: ekslibrisy, książki, polski plakat (m.in. autorstwa: Wyspiańskiego, Axentowicza, Frycza, Mehoffera, Weissa, Krzyżanowskiego, Ruszczyca i Stabrowskiego).

Bibliografia: P. Ettinger, Dlaczego zbieram exlibrisy?, Moskwa 1939, rkps, Muzeum Książąt Lubomirskich w ZNiO we Wrocławiu, sygn. VIII-12; „Przegląd Biblioteczny” 1908, nr 1, s. 252; „Exlibris” 1920, z. 3, s. 91; E. Chwalewik, Zbiory polskie. Archiwa, biblioteki, gabinety, galerie, muzea i inne zbiory pamiątek przeszłości w ojczyźnie i na obczyźnie, t. 1, Warszawa – Kraków 1926, s. 488; P. Hertz, O Pawle Ettingerze, „Kuźnica” 1948, nr 40, s. 8; S. Fiszman, Paweł Ettinger. (Wspomnienie pośmiertne), „Odrodzenie” 1948, nr 43, s. 1; Tenże, Wspomnienie o Pawle Ettingerze, „Przegląd Artystyczny” 1950, nr 10/11/12, s. 30-33; J. Pański, W. Łazariew, Jubileusz Pawła Ettingera, „Nowe Widnokręgi” 1944, nr 13, s. 15-16; Słownik pracowników książki polskiej, Warszawa – Łódź 1972, s. 209; J.M. Michałowski, O korespondencji Pawła Ettingera, „Poezja” 1981, nr 1, s. 14-16; M. Figiel, H. Łaskarzewska, Paweł Ettinger – ambasador kultury polskiej w Moskwie, „Cenne, bezcenne, utracone” 2007, nr 3, s. 28-32; http://nukat.edu.pl [dostęp: 15.10.2010]; T. Suma, „Dlaczego zbieram exlibrisy?”. Motywacje i zbiory przedwojennych kolekcjonerów ekslibrisów na przykładzie archiwalnych dokumentów ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, „Czasopismo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich” 2011, z. 22, s. 187-214.

Leonid Pasternak, P1, 1902
Leonid Pasternak, P1, 1902