Brosz Antoni

 

Biogram: ur. 1910, zm. 16.12.1978 w Krakowie, tłumacz z języka słowackiego i czeskiego, bibliofil, wydawca, krakowski kolekcjoner ekslibrisów, przyjaciel Władysława Orkana, przewodniczący powojennego Koła Miłośników Ekslibrisów w Krakowie.

Czas trwania kolekcji: lata 50. XX w. – 1978

Charakterystyka kolekcji: kolekcja ekslibrisów liczyła (bez dubletów) 8428 ekslibrisy polskie i 6052 zagraniczne (wg spisu ekslibrisów przekazanych BUJ). Znalazły się wśród nich ekslibrisy XVI-XVII w. (2 szt.), XVIII w. (20) i XIX w. (90). Ponadto w kolekcji znajdowały się ekslibrisy Radziwiłłów (35), Potockich (65), Mniszchów i Lubomirskich (15), Schaffgotschów (5) oraz inne heraldyczne (75) i typograficzne (71), a także 42 eksponaty ekslibrisów do XIX w. niezidentyfikowanych. W zbiorze ekslibrisów polskich znajdowały się prace czołowych twórców polskich XIX-XX w., z których warto wymienić: K.W. Kielisiński (15 exl.), Z. Acedański (46), G. Achrem – Achremowicz (22), J. Bandura (34), W. Barylski (68), J. Benedyktowicz (56), A. Birkenmayer (12), B. Brandt (20), T. Cieślewski syn (67), Z. Dolatowski (466), J. Goldman (28), E. Grabowski (154), S. Jakubowski (50), W. Jakubowski (184), A. Kalczyńska (53), C. Kelma (120), R. Mękicki (63), A. Młodzianowski (181), S. Mrożewski (38), W. Nowakowski (61), H. Płóciennik (46), T. Przypkowski (147), R. Stryjec (44), J. Tłomakowski (143), j. Tom (39), K. Wiszniewski (292), S. Zgaiński (59) i in.

Ekslibrisy zagraniczne pochodziły głównie z Europy i krajów ZSRR, ale były również i z Australii, Kanady, Brazylii i Japonii. Zbiór zawierał ekslibrisy z następujących krajów: Wielka Brytania, Austria, Dania, Hiszpania, Belgia, Francja, Holandia, Jugosławia, NRD, Norwegia, Portugalia, Szwecja, Włochy, Czechosłowacja, Litwa, Łotwa, Estonia, Węgry, Gruzja, ZSRR i Ukraina. Brosz część ekslibrisów segregował motywem, w których wyróżniały się tematy: Don Kichota, biblioteki wojskowe, biblioteki publiczne, filatelistyczne, muzyczne, lekarskie, Światowid, szachy, pies, prymarny, ptaki, morze, koty, erotica i judaica.

Ekslibrisy własne: Antoni Brosz posiadał liczne własne ekslibrisy wykonane przez twórców polskich, słowackich i czeskich. Ekslibrisy wykonali: Jan Hasso – Agopsowicz, Józef Balas, Martin Benke, Janusz Benedyktowicz, Andrzej Bortowski, Andrzej Buchaniec, Marian Chwedczuk, Zbigniew Dolatowski, Stefania Dretlef – Flin, Wojciech Łuczak, Adam Młodzianowski, Jerzy Napieracz, Stanisław Raczyński, Jan Stańda, Józef Szuszkiewicz, Zygmunt Waśniewski, Tyrsus Wenhrynowicz, Eduardo Dias Ferreira, Anatolij Kałasznikow, W. Latach, Peteris Upitis.

Lokalizacja kolekcji: Kraków

Losy kolekcji: Antoni Brosz poczynił testamentem pewne dyspozycje dotyczące jego zbiorów. Wykonawcą testamentu był Kasper Świerzowski, kolekcjoner ekslibrisów i długoletni przyjaciel Brosza oraz wdowa, Jadwiga Petecka – Broszowa. Zgodnie z ostatnią wolą zmarłego, cały zasadniczy (podstawowy) zbiór (czyli bez dubletów) ekslibrisów polskich i obcych autorów ułożonych w kopertach, w porządku alfabetycznym autorów (przy zagranicznych – państw i autorów) zgromadzony w dużej, wysokiej komodzie z dziesięcioma głębokimi szufladami znalazł się w Oddziale Grafiki Biblioteki Jagiellońskiej (1980 r.). Warunkiem darowizny było zorganizowanie przez BJ wystawy ekslibrisu polskiego ze zbiorów A. Brosza. To tyle co do woli A. Brosza. Pozostałe decyzje podejmowała wdowa z K. Świerzowskim. I tak: bogatą bibliotekę ekslibrisoznawczą kupiła Biblioteka Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, wyłączając z niej pozycje, które już posiadała. Niewiele ich zostało i te zostały przekazane na aukcje w antykwariatach krakowskich, gdzie w końcu się sprzedały. Dublety i szpargalia ekslibrisowe (resztki nakładów wydawnictw – wydanych, nie wydanych, niekompletnych, zaproszeń itp.) kupił Kasper Świerzowski. Z kolei w 1999 r. ekslibrisy i inne materiały pozyskała od K. Świerzowskiego Galeria Ekslibrisu w Krakowie.

Dzieła sztuki i przedmioty kolekcjonowane: ekslibrisy, orkaniana (pierwsze wydania dzieł W. Orkana, zdjęcia, autografy i inne pamiątki związane z pisarzem – Brosz znał Orkana).

Bibliografia: pisemna relacja Kaspra Świerzowskiego o losach kolekcji A. Brosza po śmierci kolekcjonera, list do Tomasza Sumy z dnia 27.09.2012 r. (zbiory własne T. Sumy); materiały archiwalne dotyczące przekazania ekslibrisów A. Brosza do Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1980 r. (wykaz ekslibrisów, pismo rektora, artykuły prasowe) udostępnione przez Kaspra Świerzowskiego; „Ex libris. Co? Gdzie? Kiedy?” 1999, nr 14, s. 13; 2000, nr 24, s. 3; Literatura ekslibrisowa i wydawnictwa bibliofilskie: aukcja dubletów z księgozbioru Antoniego Brosza, Koło Miłośników Ekslibrisu przy Oddziale Krakowskim Towarzystwa Przyjaciół Książki, Kraków 1979, oprac. Kasper Świerzowski. Wystawa ekslibrisów pracowników książki polskiej. Katalog wystawy ze zbiorów Antoniego Brosza, Kraków Zespół Szkół Poligraficzno-Księgarskich, czerwiec 1978; Ekslibrisy Gustawa Schmagera. Wystawa ze zbiorów Antoniego Brosza. Katalog, Kraków 1975; http://pl.wikipedia.org/wiki/16_grudnia [dostęp: 22.12.2010].

Uwagi: Zbiór orkanianów – pierwsze wydania, zdjęcia, autografy itp., po uporządkowaniu, Kasper Świerzowski przekazał do Muzeum Władysława Orkana w Porębie Wielkiej.

Wojciech Łuczak, X2
Wojciech Łuczak, X2