Brensztejn Michał Eustachy

 

Biogram: Michał Eustachy Brensztejn urodził się 2.10.1874 w Telsze na Żmudzi, zmarł 29.03.1938 w Wilnie. Bibliograf, bibliotekarz, wileński kolekcjoner, bibliofil, kustosz Biblioteki Uniwersyteckiej w Wilnie (od 1919), gdzie od 1925 r. kierował Działem Rękopisów; członek Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w Wilnie, Wileńskiego Koła Związku Bibliotekarzy Polskich, Towarzystwa Bibliofilów Polskich w Wilnie oraz Towarzystwa Przyjaciół Nauk, gdzie w latach 1910-1927 prowadził dział etnografii w Muzeum TPN. Swoje bogate zbiory kolekcjoner przekazał wileńskim i krakowskim instytucjom naukowym i narodowym.

Czas trwania kolekcji: między ok. 1910 a 1938 rokiem

Charakterystyka kolekcji: M. Brensztejn posiadał jeden z największych zbiorów ekslibrisów litewskich jaki kiedykolwiek stworzono w Polsce. Kolekcja liczyła 2661 eksponatów, w tym okazy dawne i dziewiętnastowieczne, pieczątki biblioteczne i typograficzne.

Ekslibrisy własne wykonali dla niego:

Lokalizacja kolekcji: Wilno

Losy kolekcji: Życzeniem Brensztejna było, aby po jego śmierci kolekcja została przekazana Towarzystwu Przyjaciół Nauk w Wilnie, co nie nastąpiło. Po śmierci kolekcjonera niewielka część kolekcji znalazła się na przełomie 1938 i 1939 r. w Suchej, zakupiona przez Różę Tyszkiewiczową. Większą część kolekcji ekslibrisów po mężu wdowa, Jadwiga z Andrzejewskich Brensztejnowa (1875-1957), zatrzymała w swoich zbiorach i przewiozła następnie do Polski w 1945 r. Zbiór został przez nią przekazany 10 listopada 1945 r. Muzeum Narodowemu w Warszawie. W zbiorach Muzeum przechowywany jest rękopis katalogu ekslibrisów sporządzony przez M. Brensztejna.

Dzieła sztuki i przedmioty kolekcjonowane: kolekcjoner ekslibrisów, lihuaniców, malarstwa, fotografii oraz materiałów etnograficznych, archeologicznych i numizmatycznych. Posiadał również bogatą kolekcję dokumentów historycznych dotyczących Litwy, autografów J.I. Kraszewskiego, J. Korzeniowskiego, W. Syrokomli, S. Dowkonta i M. Wołonczewskiego oraz listów i autografów współczesnych uczonych litewskich. Ponadto kolekcjonował fotografie, plakaty, zabytkowe kafle piecowe, karty do gry i polskie banknoty będące w obiegu do końca XVIII w.

Bibliografia: M. Brensztejn, Zbiory prywatne w guberni kowieńskiej, „Kurier Litewski” 1906, nr 232, s. 21-22; M. Brensztejn, Informator o towarzystwach naukowych, oświatowych, artystyczno-popularnych, filantropijnych, wzajemnej pomocy, sportowych i klubach na Litwie i Rusi Białej, Wilno, 1914; E. Chwalewik, Zbiory polskie. Archiwa, biblioteki, gabinety, galerie, muzea i inne zbiory pamiątek przeszłości w ojczyźnie i na obczyźnie, t. 2, Warszawa – Kraków 1927, s. 500; S. Kościałkowski, Michał Eustachy Brensztejn (1874-1938). Zarys życia i działalności naukowo – publicystycznej wraz z wykazem bibliograficznym prac, Wilno 1938; E. Chwalewik, Wojenne straty polskich zbiorów exlibrisów, Wrocław 1949, s. 9; P. Czyż, Kolekcje ekslibrisów polskich przekazane w pierwszej połowie XX wieku do Muzeum Narodowego w Warszawie [w:] Polskie kolekcjonerstwo grafiki. Ludzie i instytucje, red. E. Frąckowiak, A. Grochala, Warszawa 2008, s. 219-222; Słownik pracowników książki polskiej, Warszawa – Łódź 1972, s. 87-88; A. Rumiński, Stulecie Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, „Gazeta. Dziennik Polonii w Kanadzie” 2006, nr 47, s. 26; http://www.bu.umk.pl/DZS/ubp/pra.htm [dostęp: 12.10.2010]; http://nukat.edu.pl [dostęp: 15.10.2010].

Ludwik Tyrowicz, X2, 1927
Ludwik Tyrowicz, X2, 1927