Mathias Bersohn

 

Biogram: urodził się 4.06.1823 r. w Warszawie, zmarł 19.11.1908 w Warszawie. pochodził z rodziny polskiej żydowskiego pochodzenia. Był synem Majera Bersohna (1787-1873) i Chai z domu Szyman (1796-1855). Wybitny historyk sztuki i kultury żydowskiej, przemysłowiec, handlowiec, działacz społeczny i hojny filantrop, z zamiłowania zajmował się badaniem historii, zbieraniem zabytków archeologicznych i dzieł sztuki. Był autorem licznych publikacji, m.in. „Kilka słów o dawniejszych bożnicach drewnianych w Polsce” (z. 1-3, Kraków 1895 – 1900 – 1903), „Studenci Polacy na Uniwersytecie Bolońskim w XVI i XVII” (t. 1-2, Kraków 1894), „Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich” (Warszawa 1905). Członek Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, Komisji do Badania Historii Sztuki w Polsce Akademii Umiejętności w Krakowie i Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu. Część tych zbiorów przekazał Muzeum Narodowemu w Krakowie (1902), a większą część testamentem Towarzystwu Sztuk Pięknych w Warszawie. Ze zbiorów judaików urządził w Warszawie Muzeum Starożytności Żydowskich im. Mathiasa Bersohna (1905-1939).

Czas trwania kolekcji: trudny do ustalenia, na pewno między 1900 a 1902 r.

Charakterystyka kolekcji: zbiór ekslibrisów liczył 34 eksponaty XVIII. i XIX-wieczne i był zbiorem raczej przypadkowym. Obejmował prawdopodobnie ekslibrisy o tematyce żydowskiej lub/i był gromadzony ze względu na walory artystyczne.

Ekslibrisy własne wykonali dla niego: autorzy nieznani.

Lokalizacja kolekcji: Warszawa.

Losy kolekcji: zbiór ekslibrisów (wraz z rysunkami, grafiką i akwarelami) przekazany został do Muzeum Narodowego w Krakowie w 1902 roku.

Dzieła sztuki i przedmioty kolekcjonowane: ekslibrisy i grafika, zabytki archeologiczne, malarstwo, judaica, w szczególności: dokumenty dotyczące patrycjatu żydowskiego w Warszawie, rękopisy o treści religijnej, pieczątki, pierścienie, monety, medale, amulety oraz mezuzy (niewielki futerał do przechowywania zwitka pergaminu z fragmentem biblijnym z Księgi Powtórzonego Prawa, wykonywany głównie z metalu, przytwierdzany do zewnętrznej prawej framugi drzwi każdego mieszkania żydowskiego), fotografie synagog, rysunki i akwarele o tematyce synagog, kethuby (bogato iluminowane akty ślubne), żydowskie przedmioty liturgiczne, lampki chanukowe, świeczniki, lichtarze i korony na rodały; obrazy malarzy polskich przedstawiające tematykę żydowską, jak i malarzy-Żydów, płaskorzeźby i popiersia dłuta Abrahama Ostrzegi, parochety (kotary na szafy ołtarzowe).

Bibliografia: H. Kroszczor, Cmentarz Żydowski w Warszawie, Warszawa 1983, s. 11; „Cenne, bezcenne, utracone” 1999, nr 2(14); M. Kuhnke, Muzeum im. Mathiasa Bersohna w Warszawie, „Cenne, bezcenne, utracone” 1999, nr 2(14); P. Czyż, Kolekcje ekslibrisów polskich przekazane w pierwszej połowie XX wieku do Muzeum Narodowego w Warszawie [w:] Polskie kolekcjonerstwo grafiki. Ludzie i instytucje, red. E. Frąckowiak, A. Grochala, Warszawa 2008, s. 224; http://nukat.edu.pl [dostęp: 15.10.2010].

Autor nieznany, P1+T, przed 1908.
Autor nieznany, P1+T, przed 1908.